Chính sách kỳ thị tôn giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm đã được các cán bộ tay sai thực hiện đủ mọi hình thức và đủ mọi mánh khóe khắp các địa phương trong toàn quốc.
Đâu đâu Phật giáo đồ nói chung, đoàn viên GĐPT nói riêng cũng đều bị cảnh đàn áp, bắt bớ, đánh đập, tù tội, lưu đày…
Tuy nhiên tất cả mọi thủ đoạn đều có vẽ ngấm ngầm được che dấu dưới nhiều âm mưu, và cho đến ngày Phật Đản 2507, chính quyền Ngô Đình Diệm mới công khai tiêu diệt Phật giáo qua công điện triệt hạ giáo kỳ.
Chính đó là động cơ cuối cùng đã thúc bách Phật giáo đứng lên đòi hỏi những nguyện vọng chính đáng để bảo vệ những quyền tự do căn bản của dân tộc.
Trong những phong trào đòi hỏi những nguyện vọng chính đáng ấy, Phật giáo đồ Quảng Trị cũng như đoàn viên GĐPT đã đóng góp 1 phần xương máu không ít để bảo vệ lá cờ thiêng liêng quốc tế.
Chúng tôi có thể nói lên được rằng nhờ sự đồng tâm nhất trí của đoàn thể Phật giáo đồ cũng như sự tham gia tích cực của đoàn viên GĐPT Tỉnh nhà trong công cuộc đòi hỏi nguyện vọng ấy mà phật giáo Quảng Trị đã có những hoạt động đáng kể trong phong trào chung toàn quốc.
Đi sâu vào tính chất lãnh đạo và điều khiển của phong trào đấu tranh của Phật giáo Tỉnh nhà, vai trò của GĐPT đã thể hiện bản sắc thanh niên Tỉnh nhà. Chính vì vậy mà mở đầu cho công cuộc đấu tranh của Phật giáo đồ Quảng Trị, chúng tôi phải kể đến tinh thần trại họp bạn Tất-Đạt- Đa 2507 của GĐPT Quảng Trị.
TINH THẦN ĐẤU TRANH ƯƠM MẦM
Sáng ngày 14 tháng 4 Quý Mão, khu trại Tất Đạt Đa đã rộn rịp đoàn sinh cờ Phật giáo to tướng lá cờ 6m x 4m ngạo nghễ trên kỳ đài cao chót vót 36m.
Trong lúc đó trại chùa Tỉnh hội đã xôn xao vì công điện cấm treo cờ Phật giáo. Công điện này bản chính của toà Tỉnh trưởng được chuyển qua cho đạo hữu Trưởng ban hướng dẫn đọc. Tuy nhiên công điện này chưa được áp dụng, ngoại trừ các cơ sở chính quyền tại Quảng Trị. Cờ Phật giáo tại chùa và các tư gia vẫn để nguyên chưa triệt hạ. Chính quyền sợ những phản ứng của dân chúng, nhất là khi gần 6000 trại sinh đang cắm trại tại bên kia thị xã.
Ông Nguyễn Quốc Quỳnh Tỉnh trưởng Quảng Trị đã áp dụng một chính sách mềm dẻo và cực kỳ khôn ngoan: Ông này bỏ đi nghĩ mát tại Mỹ Thuỷ và trao quyền giải quyết cho 2 ông Phó tỉnh trưởng người Phật tử, để 2 ông này thương lượng với Ban trị sự Tỉnh hội. Sự tránh mặt cốt để dò xét thái độ và phản ứng của Ban trị sự Tỉnh hội và các Phật tử trong Tỉnh.
Mãi đến sáng hôm sau (15 tháng 4) ông mới có một quyết định: ông chỉ yêu cầu hạ cờ Phật giáo tại kỳ đài khu trại họp bạn xuống và thay thế vào cờ quốc gia, còn việc treo cờ tại chùa Tỉnh hội và các tư gia ở thị xã ông không đã động đến. Ở thôn quê công điện cấm treo cờ Phật giáo vẫn được đánh về các chính quyền địa phương và bắt buộc thi hành triệt để, vì vậy một số các khuôn hội không giám thượng giáo kỳ tại trụ sở chính.
Trước quyết định đó, Tỉnh hội phải phái đoàn đạo hữu Phan Văn Thố qua gặp đồng chí Trưởng ban để truyền đạt ý kiến của Tỉnh hội: “Nếu cờ Phật giáo không được thay thế bằng cờ quốc gia thì ban trị sự Tỉnh hội sẽ không tham dự lễ khai mạc”.
Một cuộc hội ý chớp nhoáng với anh trại trưởng và sau đó ban trại trưởng quyết định hạ cờ.
Giây hồi hộp chớ đợi, vì mãi đến phút chót của lễ khai mạc, cờ Phật giáo mới được hạ xuống, và quốc kỳ mới được thượng lên.
Lá cờ quốc gia cở 1m20 x 2m00 không cân đối vời kỳ dài gây một cảm giác khó chịu. Một lần nửa ông Tỉnh trưởng yêu cầu thay thế bằng một lá cờ khác lớn hơn những đạo hữu Trưởng ban xác nhận là lá cờ cỡ to nhất mượn tại ty công chánh Quảng Trị.
Với những phản ứng ngấm ngầm, lễ khai mạc trại khai diễn trong không khí khó thở.
“….Gần đây Ngô Tổng thống chủ trương một nền giáo dục đấu tranh, và trong GĐPT tinh thần đấu tranh đã là một sự thật hiện hoàn toàn.
Con người luôn luôn phải đặt trong một tình trạng đấu tranh thường trực:
Đấu tranh bản thân giữa 2 nẻo thiện ác, và đặc biệt trong thời đại chúng ta, tất các giá trị đều bị đảo lộn trên căn bản, và những tiêu chuẩn về tuyệt đối chưa được xác định.
Đấu tranh giữa con người và hoàn cảnh ngoại giới, đem sức lực bé bỏng của mình để chiến thắng thiên nhiên, đoạt quyền tạo hoá.
Quan niệm đấu tranh mà biểu tượng duy nhất là cuộc đấu tranh của đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi thành đạo dưới gốc cây Bồ Đề và thật hiện qua cuộc đời hành đạo của Ngài”.
Chính trong quan niệm của TINH THẦN GIÁO DỤC ĐẤU TRANH mà trại họp bạn này được tổ chức:
Các trại sinh phải đương đầu với nắng cháy mưa sa, với núi sông gò bãi, phải tự chiến thắng mình để chiến thắng thiên nhiên, phải tự khắc phục mình để sống theo nguyên tắc lục hoà, một nguyên tắc xã hội biểu hiện tinh thần Phật Giáo trên phương diện áp dụng.
Nêu trên lý thuyết, Phật Giáo với Giáo lý Từ Bi – Hỷ Xả, khởi điểm từ nhận thức Vô Ngã để kiến tạo một đời sống hoà hợp, chỉ trong phạm vi thực tiển xã hội, nguyên tắc lục hoà mà chúng tôi nêu lên là thể hiện của tinh thần thực tiển Phật Giáo.
Trại họp bạn này, ngoài tính cách cúng dường ngày trọng đại của Phật giáo đồ còn là sự biểu dương của ý chí thực hiện từ phạm vi lý thuyết sang cương lĩnh thực hành của giáo pháp lục hoà trong thực hiện hoàn cảnh xã hội chúng ta ngày nay.
Đó chính là mục đích tinh thần của trại họp bạn Tất Đạt Đa mà chúng tôi hân hạnh được giới thiệu cùng toàn thể quý vị hôm nay…”
( Trích diển văn khai mạc)
Đặt lại tinh thần và ý niệm đấu tranh, thật ra Ban Hướng Dẫn chỉ đặt lên tiếng nói cần thiết trong một hoàn cảnh bắt buộc mà thôi.
Chiều nay Rằm, lúc 3 giờ chiều, thượng toạ Thiện Minh và phái đoàn Ban Hướng Dẫn Trung Phần cùng đoàn sinh viên Phật Tử Huế ra thăm trại họp bạn.
Trước khi phái đoàn ra đến Quảng Trị, hình như ông Tỉnh trưởng sợ những phản ứng mà phái đoàn Huế có thể nhân cơ hội để kích thích tinh thần đấu tranh của Phật Tử, nên nêu yêu cầu Ban trại trưởng thượng thêm đạo kỳ phía dưới quốc kỳ.
Và lúc thượng toạ Thiện Minh đến, cờ Phật giáo lại được thượng lên, lá cờ Phật giáo to tướng, kiêu hãnh, phất phơ gây nên một hiện tượng không kém kỳ quặc, oái oăm là sự to nhỏ trời vực giữa hai lá quốc kỳ và đạo kỳ.
Phật tử Quảng Trị vẫn được hãnh diện khi nhìn lên kỳ đài và tự hào cho biểu tượng tôn giáo của mình.
Trong cuộc viếng thăm, đại biểu của Tổng hội và Ban Hướng Dẫn Trung Phần cũng chưa đề cập đến thái độ và lập trường của Phật giáo đối với vấn đề triệt hạ Phật giáo kỳ.
Vào khoảng 12 giờ trưa hôm 16, một Huynh trưởng quen biết ở Thừa Thiên ra báo tin về 8 Phật tử ở Thừa Thiên bị bắn chết tại đài phát thanh Huế. Trước tin đó, Ban Hướng Dẫn phái anh Lữ Thượng Công vào thỉnh thị ý kiến của Thượng toạ Trí Quang, Hội trưởng Tổng hội PGVN tại Trung Phần.
Trong khi đợi lệnh của Thượng tọa ở Huế ra, anh Trại trưởng chấp thuận ghi vào chương trình trại một lễ truy điệu cho các Phật tử bị chết. Buổi lễ cử hành vào lúc 10 giờ tối ngày 16.
LỄ TRUY NIỆM
Trước khi cử hành lễ truy niệm, trại vẫn sinh hoạt bình thường. Cuộc vui xổ số vẫn hào hứng, tuy nhiên không khí trại đã rất nặng nề.
Hệ thống phòng thủ khu trại đã được tăng cường. Quanh khu trại, cứ 10 thước có một trại sinh cầm gậy đứng gác. Chỉ trừ đại lộ chính là nơi được tự do lưu thông, còn các nẽo khác đều bị cấm di chuyển. Người ta tưởng chừng như bất hạnh có một kẽ nào có âm mưu quấy rối, kẽ ấy sẽ không tài nào thoát nổi.
Bên ngoài, hàng trăm nhân viên cảnh sát chiến đấu được phép qua khu trại. Một số thiết giáp xa được huy động túc trực tại Cầu Ga Quảng Trị.
Thiên hạ hiếu kỳ sẵn sàng đổ dồn qua khu trại. Tại Thị xã dư luận được tung ra “6.000 trại sinh đang chuẩn bị biểu tình chống chính phủ. Thành phố rục rịch chuẩn bị….”
Vào khoảng 10 giờ đêm cuộc vui xổ số chấm dứt. Một sự im lặng nặng nề chờ đợi. Bỗng nhiên, trên khán đài giăng lên một biểu ngữ rất lớn:
“THÀNH KÍNH TƯỞNG NIỆM ANH LINH CÁC PHẬT TỬ ĐÃ BỎ MÌNH TẠI ĐÀI PHÁT THANH HUẾ”.
Anh Trại trưởng, trước máy ghi âm, đọc to câu khẩu hiệu và nhường lời lại cho anh Trưởng Ban Hướng Dẫn khai mạc buổi lễ.
Anh nói: “Tôi hết sức đau đớn khi phải báo tin cho tất cả trại sinh thân mến của chúng ta rằng 8 Phật tử đã bỏ mình tại đài phát thanh Huế đã bảo vệ cho Đạo kỳ Phật giáo. 8 Phật tử thân thích ruột thịt trong hàng ngũ áo Lam của chúng ta đã hy sinh. Máu chảy ruột mềm. Máu của chúng ta đã chảy cả chúng ta phải chịu đau đớn trong niềm đau thương chung.
Trong niềm yêu thương lý tưởng, hôm nay chúng ta làm lễ truy điệu và để tang cho anh em đồng đạo của chúng ta, cái tang chung của toàn thể đoàn sinh GĐPT Việt Nam…”.
Anh trình bày rất nhiều nhưng dè dặt, nhất là chưa minh xác lập trường và đối tượng đấu tranh.
Sau cáo lễ cầu siêu bằng nghi lễ đơn giản, trại sinh nhận băng tang và được lệnh “Im lặng tuyệt đối khi trở về trại”.
Giải thích về thái độ im lặng này anh nói:
“Im lặng không phải là bỏ qua mọi vấn đề, im lặng là một phương thức rèn luyện ý chí, là đưa những cảm niệm uất hận lắng sâu vào tận đáy tâm can để gợi lên những cảnh tượng của đầu rơi máu chảy, thịt nát xương tan, những hình ảnh đau đớn của đồng bạn chúng ta để cảm thông những xót xa mà anh em chúng ta phải chịu…”
Không khí trại trở nên ghê sợ, vì trong sự im lặng đã chất chứa một sự gì bí mật chưa phát hiện. Hàng vạn người đến xem cũng bị lây ảnh hưởng tinh thần của trại sinh. Họ im lặng giải tán.
… MỘT CUỘC TIẾP XÚC
Khi các trại sinh im lặng trở về trại, một cuộc tiếp xúc giữa ông Phó ty trưởng cảnh sát đặc biệt và anh Trưởng Ban Hướng Dẫn được diễn ra tại bãi cát trước khu trại. Một cuộc tiếp xúc bất ngờ, bán chính thức giữa một nhân vật khét tiếng nằm giữa lực lượng cảnh sát chiến đấu với một vị nắm giữ tinh thần của GĐPT làm cho toàn thể trại sinh lo lắng đề phòng.
Cuộc tiếp xúc không có gì gay cấn, tuy nhiên ấn tượng của vụ đàn áp ở Huế khiến Trại phải tăng cường sự phòng vệ cho mình.
Công tác thanh soát nội bộ cũng được thực hiện chu đáo.
Nữa giờ sau khi viên Phó Ty trưởng cảnh sát ra về, giữa sự im lặng nặng nề, một hồi còi cấp cứu bổng vang lên. Toàn khu trại tự nhiên vùng dậy. Trại sinh Nam Nữ, đùi, gậy sẵn sàng xô nhau chạy. Cát bụi trong đêm tung lên mù mịt. Người ta tưởng chừng cuộc khởi loạn bắt đầu….
TINH THẦN ĐẤU TRANH CHO 5 NGUYỆN VỌNG
Tinh thần đấu tranh cho 5 nguyện vọng đã ươm mầm Trại họp bạn Tất Đạt Đa, từ ảnh hưởng sâu xa của lễ truy điệu cử hành tại Trại họp bạn.
Đối với buổi lễ, trong phạm vi thuần tuý của một lễ cầu siêu để cầu nguyện cho anh linh kẻ quá cố, Ban Hướng Dẫn nghĩ không phải thông qua Ban trị sự Tỉnh hội.
Tuy vậy, trước dư luận xôn xao, Ban trị sự cũng nhận thấy có một sự gì khác thường. Vào khoảng 20 giờ, Đạo hữu Hội trưởng cùng đi với Đ/h Phó Hội trưởng đến trại để thăm hỏi tình hình. Vừa đến gặp mặt đạo hữu Trưởng Ban Hướng Dẫn thì trên máy phóng thanh đã tuyên bố khai mạc lễ truy điệu. Đạo hữu Hội trưởng chỉ kịp căn dặn Đạo hữu Trưởng ban nên dè dặt chờ đợi lệnh của Tổng Trị Sự.
Nhưng dẫu sao, tinh thần đấu tranh như mặc nhiên được phát động, mà tuy không nói ra, ai cũng hiểu biết đến đối tượng của cuộc tranh đấu này, cuộc đấu tranh bảo vệ cho giá trị thiêng liêng của Đạo kỳ Phật giáo.
Ba ngày sau lễ bế mạc trại, nhưng bản tuyên ngôn chính thức công bố lập trường và phương pháp đấu tranh mới được chính thức ban hành tại Quảng Trị.
Những bản tuyên ngôn của Tổng trị sự được lẽ tẻ mang về chùa Tỉnh Hội quán, nhưng vẫn chưa có một chỉ thị chính thức nào của Tổng trị sự, ngoài bức điện tín sau đây:
“PHẬT GIÁO ĐÃ VÀ ĐANG CÔNG KHAI TRANH ĐẤU CHO TỰ DO TÍN NGƯỠNG. CÁC TỈNH HỘI TUYỆT ĐỐI BÌNH TĨNH VÀ CHỜ ĐỢI CHỈ THỊ 44”
Những bản tuyên ngôn này bị cấm lưu hành. Chính quyền cho cảnh sát viên lục soát khách bộ hành tịch thu tất cả các tài liệu vận động từ Huế mang ra.
Mặt khác, để ngăn chặn mọi sự phổ biến tài liệu đấu tranh, Tỉnh toà Hành chánh Quảng Trị ra một văn thư cấm dân chúng lưu hành các tài liệu chưa được sự kiểm duyệt của Chánh Phủ. Những sự bắt bớ tra xét, khủng bố gây phản ứng mãnh liệt trong các giới Phật tử.
Tỉnh Trị Sự vẫn dè dặt chờ đợi và chỉ thị cho các khuôn không được tự động nếu không có chủ trương của Tỉnh Trị Sự. Chính vì văn thư này mà Ty thông tin mở một chiến dịch đã kích dữ dội về các tài liệu tự do lưu hành trong Tỉnh của Tổng trị sự, coi như bất hợp pháp đối với Tỉnh hội cũng như đối với chính quyền.
Trước tình trạng đó, Ban Hướng Dẫn tỏ thái độ:
Một mặt, với tính cách hành chánh đương nhiên mà một văn thư của Tổng trị sự đã gửi thẳng tới các ngành liên hệ (Các Tỉnh trị sự, các Gia Đình Phật Tử và Sinh viên Phật tử), Ban Hướng Dẫn không cần phải có văn thư sao đạt của Tỉnh hội cũng có thể thừa hành, Ban Hướng Dẫn cho ấn tất cả các tài liệu đấu tranh: Hiệu triệu, tuyên cáo, tuyên ngôn và chỉ thị về tổ chức lễ cầu siêu trong toàn quốc vào ngày 28-4 Âm lịch.
Đặc biệt trong lễ cầu siêu này, Tổng trị sự chỉ thị phổ biến tuyên ngôn về 5 nguyện vọng và coi như một việc làm có tính cách phát động tinh thần đấu tranh của Tổng trị sự.
Kèm theo các tài liệu này Ban Hướng Dẫn cũng có một văn thư xác nhận ý chí đấu tranh của Ban Hướng Dẫn, kêu gọi sự đoàn kết, đấu tranh và chỉ thị mọi chi tiết cần thiết trong việc tổ chức, nhất là đề phòng các âm mưu phá hoại Phật giáo.
Lưu hành các tài liệu trên, Ban Hướng Dẫn có chủ ý trấn áp các luận điệu xuyên tạc mà ty thông tin đã mở chiến dịch đã phá trước đây.
Ngày 27-4 Âm lịch giảng sư Thích Thiện Bình được Tổng Trị sự phái ra sắp xếp việc tổ chức lễ cầu siêu vào ngày 28-4.
Cuộc họp bất thành vì giữa hai Ban trị sự Tỉnh giáo hội Tăng già và Ban trị sự Tỉnh hội không ai chịu đứng ra đảm nhận trên cương vị pháp lý vị Trưởng ban tổ chức buổi lễ.
Thảo luận và bất đồng ý kiến về tính cách hợp pháp, bất hợp pháp …
Hai ngày sau, Thượng toạ Đôn Hậu mang uỷ nhiệm thư của 2 Tổng trị sự ra tổ chức buổi lễ. Trong uỷ nhiệm thư có nhấn mạnh rằng: Lễ cầu siêu là một hành động có tính cách lịch sử và là hậu thuẩn cho công cuộc đấu tranh công khai hiện tại.
Nhưng thời gian chẳng còn được nhiều để có thể tổ chức rộng rãi vì vậy Thượng toạ chỉ tổ chức tại 2 thị xã Quảng Trị và Đông Hà.
THÁI ĐỘ CỦA CHÍNH QUYỀN VỀ LỄ CẦU SIÊU
Cần nhắc lại thái độ của chính quyền Quảng Trị về lễ cầu siêu này.
Toà đại biểu Chính phủ tại Trung nguyên Trung phần, trước yêu sách quyết liệt của Tổng trị sự chấp thuận trong giờ phút cuối cùng. Chính sự khó dễ của Toà Đại biểu Chính phủ tại Trung nguyên Trung phần mà tại Quảng Trị, ông Tỉnh trưởng tìm cách gây khó khăn cho buổi lễ này.
Tại thôn quê, trong một mật điện gửi về các thôn, ông chỉ thị chỉ cho tổ chức lễ cầu siêu thuần tuý mà không cho phổ biến Tuyên ngôn, đọc diễn văn và Hiệu triệu của Tổng trị sự.
Mặt khác, ông còn lưu ý với chính quyền địa phương phải theo dõi các Ban trị sự các Khuôn hội về hoạt động đâu tranh chống chính phủ.
Tại Tỉnh lỵ, với sự lãnh đạo của Thượng toạ Đôn Hậu, chương trình được cử hành đầy đủ, nhưng Toà Hành chánh cũng chứng tỏ đặc biệt lưu ý đến vấn đề tổ chức buổi lễ.
Một cuộc họp song phương được triệu tập giữa Tỉnh hội và các cơ quan an ninh của Chính phủ để quy định phạm vi tổ chức buổi lễ.
Nội dung có các điểm sau đây:
- Địa điểm hành lễ trong khuôn viên chùa (ra ngoài chính quyền không chịu bảo vệ an ninh). Nếu có thể nới rộng bằng hình thức gạch vôi, hàng rào danh dự hoặc dây kẽm gai…
- Thành phần tham dự: Thị xã và phụ cận. Các hội viên phải sẵn sàng trật tự đem theo quốc kỳ và giáo kỳ (nhỏ hơn) không mang theo biểu ngữ, sau cuộc lễ không được diễu hành.
- Biểu ngữ chỉ được trưng tại các địa điểm hành lễ mà thôi.
Cuối cùng, trong biên bản có lưu ý rằng, Tỉnh hội phải đề phòng Cộng sản xen lẫn vào và chịu trách nhiệm hoàn toàn những sự việc xảy ra trong khuôn viên của mình.
Cuộc họp trên đây, tuy với tính cách thiết lập an ninh nhưng Toà Tỉnh trưởng muốn lưu ý tới tình trạng bất bình thường và thật sự là một sự cảnh cáo và đe doạ đối với Phật giáo. Tiếp theo là những sự gay gắt khó dễ làm hoang mang tinh thần Hội hữu.
Ba ngày trước hôm cử hành lễ cầu Siêu (26-4) em Lê Văn Huệ, thư ký văn phòng Ban Hướng Dẫn mang một số tài liệu đi in, vừa đi ra khỏi chùa đã bị bắt giữ.
Đối với chính quyền thì đó là những văn kiện bất hợp pháp: Hiệu Triệu, Tuyên ngôn và 5 nguyện vọng, Tuyên cáo của 5 cấp trị sự giáo hội, thông tư và chỉ thị của Ban Hướng Dẫn… nhưng đối với Phật giáo thì đó là những văn kiện nội bộ của một tổ chức đã được thừa nhận trên pháp lý lưu hành theo hệ thống .
Vì vậy mà Ban trị sự, bắt buộc phải can thiệp với chính quyền.
Một cuộc đụng độ có tính cách pháp lý mà chính quyền phải xử trí:
– Em Lê Văn Huệ đã được tha vì chỉ là một cán bộ thừa hành. Các tài liệu vì chưa được kiểm duyệt nên phải tạm giữ lại.
Thật ra đây chỉ là một việc làm khó dễ cho việc phổ biến các tài liệu đấu tranh của Tổng trị sự trong hành ngũ Phật giáo đồ mà thôi.
Trước thủ đoạn đó Ban Hướng Dẫn không chịu khuất phục. Những tài liệu này được đánh lên giấy sáp khác và cho tức tốc in ra với phương tiện của mình.
Vì vậy, mà chỉ nội trong ngày hôm sau, bao nhiêu tài liệu được lưu hành rộng rãi trong các khuôn hội và chủ trương cử hành lễ cầu Siêu đã về thấu khắp các nơi trong Tỉnh.
Bởi thế mà trong lúc tại Thị xã Quảng Trị hành lễ sáng ngày 28 thì trong lúc đó tại các khuôn hội, các hội viên và GĐPT đã đồng hành lễ tại các Niệm Phật đường với biểu ngữ, Tuyên ngôn, Hiệu triệu được tuyên đọc đầy đủ, ngay cả dưới sự giám sát của chính quyền địa phương.
THÁI ĐỘ CÁC GIỚI PHẬT TỬ
Buổi lễ cầu Siêu tại thị xã Quảng Trị và Đông Hà được toàn thể hội viên hưởng ứng nhiệt liệt. Có lẽ đây là cơ hội duy nhất để họ biểu lộ thái độ và lập trường của họ đối với tổng hội Phật giáo.
Buổi lễ đã gây nên một thái độ căm phẫn, một sự uất ức khôn tả đối với việc làm của chính phủ. Qua những Tuyên ngôn, Hiệu triệu, đến Văn tế, Điếu văn một nỗi chua xót ngậm ngùi len vào tâm hồn mọi người, những dòng nước mắt nóng hổi, những tiếng nấc nghẹn tắc ở cổ họng…
Các Huynh trưởng GĐPT trong Thị xã đã phục vụ tích cực buổi lễ, đặc biệt phụ trách về trật tự và an ninh trong một hoàn cảnh mà những sự phá hoại đều có thể ngăn trước được.
Và sau buổi lễ này, tinh thần đấu tranh đã lan rộng ra khắp mọi nơi, chính quyền mới bắt đầu những cuộc học tập dân chúng để đã phá tinh thần đấu tranh của Phật giáo đồ.
Các bản tài liệu nhận định xuyên tạc của phong trào cách mạng quốc gia, của tỉnh bộ Thừa Thiên được chính quyền cho phổ biến. Những vu khống, xuyên tạc, được tung ra để đàn áp phong trào đấu tranh đang phát khởi.
Nhưng các sự kiện đã quá rõ rệt và càng phổ biến che đầy, sự việc càng hiện ra lộ liễu hơn qua những thắc mắc tinh vi của Phật giáo đồ (về công điện cấm treo cờ Phật giáo, về cái chết của các Phật tử mà họ muốn đổ trách nhiệm lại cho Việt cộng…)
Vì thế mà những luận điệu của chính quyền đưa ra học tập chỉ tố cáo trên sự giả dối của chính phủ và càng giúp thêm điều kiện cho tinh thần đấu tranh bộc phát.
GIAI ĐOẠN II – ĐẤU TRANH THỰC SỰ…
Cuộc tiếp kiến của phái đoàn Phật giáo do Thượng Toạ Thiện Hoa cầm đầu với tổng thống Ngô Đình Diệm không làm thoả mãn nguyện vọng của Phật giáo miền Trung, không được xác định bằng văn minh và chỉ là những hứa hẹn suông, hơn nữa lại phủ nhận trách nhiệm về sự sát hại ở Huế, một sự sát hại quá công khai nên các vị lãnh đạo Phật giáo miền Trung nhất quyết đòi hỏi.
Một phái đoàn do Thượng toạ Đôn Hậu và Thượng toạ Mật Nguyện vào Sài Gòn liên lạc với Tổng hội Phật giáo VN và đến tiếp kiến Ngô Tổng thống nhưng không được Tổng thống nhìn nhận.
Nguyện vọng chính đáng của Phật tử miền Trung không được đếm xỉa. Với ý chí đấu tranh cương quyết, HT Hội chủ chỉ thị cho các cấp lãnh đạo Phật giáo tuyệt thực.
Trước tình thế đó, Phật tử Quảng Trị thấy không thể ngồi yên, nhất là Ban Hướng Dẫn mà ý thức phụng sự trong tinh thần Hỷ – Xả thúc dục họ hành động.
Sau một cuộc họp toàn ban để minh xác thái độ đấu tranh (cuộc họp có ghi vào biên bản). Ban Hướng Dẫn đề đạt đến văn phòng 5 cấp trị sự một văn thư với nội dung: “Trước cao trào đấu tranh của Phật tử toàn quốc, chúng con, Ban Hướng Dẫn GĐPT Quảng Trị, với tinh thần trách nhiệm của Huynh trưởng tự thấy cần phải hoạt động để góp sức trong phạm vi của mình vào công cuộc đấu tranh chung của Phật giáo đồ.
Nhưng trong trường hợp của Tỉnh hội Quảng Trị chúng con tự thấy vô vị, không thể hoạt động gì Phật sự trọng đại đó vì lẽ: Ban trị sự Tỉnh hội mãi chờ đợi chỉ thị chính thức của tổng trị sự mà không có một chủ trương hay hoạt động gì để hướng dẫn và cũng cố tinh thần hội viên, không có một văn kiện nào liên quan đến sự tranh đấu nên hội viên coi như bị bưng bít hoàn toàn, trong lúc đó các đoàn thể ở ngoài tung ra những tài liệu xuyên tạc, những chủ trương chống đối và một đôi nơi có những nhóm người đã rục rịch chuẩn bị những cuộc biểu tình chống đối Phật giáo.
Bởi vậy, chúng con thành kính đạo đạt thư này kính xin Tổng trị sự khai mở cho chúng con những điều kiện Pháp lý để hoạt động hoặc chỉ thị cho Tỉnh Trị sự những công việc phải làm, hoặc chỉ thị cho Ban Hướng Dẫn Trung Phần ban hành các chủ trương theo hệ thống để Ban Hướng Dẫn chúng con có đủ tư cách pháp lý và hoạt động hữu hiệu…” (Văn thư số 146HD/QT ngày 27/5/1963)
Đồng thời đưa vào tinh thần pháp lý hành chánh mà thông bạch số 118 đã chính thức gửi thẳng tới các ban Tỉnh trị sự, GĐPT và sinh viên, Ban Hướng Dẫn đã cho ấn loạt các văn kiện đấu tranh bằng phương tiện riêng của mình:
- Tuyên ngôn về 5 nguyện vọng.
- Tài liệu giải thích các sự việc ở Huế.
- Bản giải thích về 5 nguyện vọng và bản phụ đính tài liệu giải thích.
- Thông bạch số 118 quyết định hình thức các cuộc đấu
Kèm theo các tài liệu này, một chỉ thị riêng của Ban Hướng Dẫn nêu lên nhiệm vụ của GĐPT, các công tác và kế hoạch đấu tranh, bảo vệ an ninh và thái độ xử trí trong những trường hợp bị ngăn chặn, đàn áp.
Sự lưu hành các tài liệu trong thời gian này cực kỳ khó khăn. Công an, mật vụ thường trực bao vây quanh chùa khám xét và tịch thu tất cả các tài liệu do Tỉnh hội ban hành.
Chủ trương của chính quyền là ngăn chặn sự lưu hành các tài liệu để chặn đứng công cuộc đấu tranh của Phật giáo. Nhưng càng ngăn chặn thì phong trào càng tìm cách thoát ra, càng học tập xuyên tạc thì càng khơi thêm tinh thần tìm hiểu, càng ngăn chặn đàn áp thì càng un đúc thêm ý chí đấu tranh. Thành thử việc làm của chính quyền vô tình giúp thêm điều kiện cho phong trào đấu tranh.
Bởi những lý do tiềm tàng trước ấy mà khi Thượng toạ Đôn Hậu ra đảm nhận lãnh đạo phong trào đấu tranh tại Quảng Trị thì điều kiện tinh thần đã chính muồi.
CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA BAN CHỈ ĐẠO
Ngày 26/5/1963, Đại đức Trị sự trưởng giáo hội Tăng già và Hội trưởng được văn phòng 5 cấp trị sự mời vào Từ Đàm mật nghị.
Và ngày hôm sau, Thượng tọa Đôn Hậu được đặc cử đại diện văn phòng chỉ đạo 5 cấp trị sự tại Quảng Trị.
Phụ tá Ngài có 2 Thầy Quán Tâm và Minh Đàm.
Công việc đầu tiên của Ngài là triệu tập một cuộc họp giữa 2 ban trị sự Tỉnh giáo hội Tăng già và Ban trị sự Tỉnh hội để thành lập ban chỉ đạo.
Thành phần ban chỉ đạo được đặc cử:
- Đại diện văn phòng 5 cấp Trị sự tại Quảng Trị: Thượng Toạ Đôn Hậu
- Tổng thư ký: Đại Đức Thích Tuệ Hải.
- Phụ tá Kế hoạch: Thầy Minh Đàm – Thầy Quán Tâm.
- Uỷ viên ngoại giao: Đ/h Nguyễn Văn Triển.
- Uỷ viên Tài chánh : Đ/h Hoàng Trọng Thuần
- Uỷ viên trật tự: Đ/h Nguyễn Khắc Uỷ.
Các uỷ ban phụ thuộc các uỷ viên do uỷ viên phụ trách thành lập để điều động công cuộc đấu tranh toàn diện.
Sau khi thành lập xong ban chỉ đạo, những cuộc họp của các Ban trị sự các khuôn hội, của các tiểu ban được triệu tập để bàn kết hoạch tổ chức và phát động đấu tranh.
Tại chùa Tỉnh hội, công việc trật tự được tổ chức một cách khoa học, chu đáo với 2 Ban trị sự chìm và nổi, mỗi ngày đều có những phụ hiệu và mật hiệu riêng để phòng ngừa những sự xen lẫn của những kẻ phá hoại bên ngoài.
Phục vụ cho ban này có trên 150 HT và ĐS điều động theo 5 tiểu ban: 2 trật tự và 1 hoả thực.
Về phát động tinh thần, Thượng toạ Đôn Hậu đã tổ chức 2 cuộc nói chuyện, một giới hạn cho các Ban trị sự các Quận và một cuộc nói chuyện rộng rải cho hội viên các khuôn hội trong Thị xã.
Về phía GĐPT, Đ/h Trưởng Ban Hướng Dẫn cũng đã tổ chức hai cuộc nói chuyện công khai, một cho đoàn GĐPT tại Thị xã và phụ cận và một cho đoàn sinh thôn quê vân tập về chùa Tỉnh hội để tham dự cuộc biểu tình thực sự.
Chúng tôi nêu lên đây luận cứ của đạo hữu Trưởng Ban Hướng Dẫn:
Đối với vấn đề triệt hạ Phật Giáo kỳ:
Ngoài những điểm căn bản nêu lên trong bản giải thích, Đạo hữu nhấn mạnh về ý nghĩa: “Đối với một tôn giáo nhận thế, nhưng đặc biệt có ý hướng xuất thế mà trên ý hướng đó, không thể phủ nhận tinh thần xuất thế của Phật Giáo đồ. Trong những đại lễ, những ngày vía Phật, phải để cho Phật Giáo đồ sống với ý hướng xuất thế, gạt bỏ tâm niệm và ảnh hưởng thế gian để hoàn toàn hiến dâng cho đạo niệm giải thoát. Đó là quyền tự do tín ngưỡng, quyền làm người và được làm người, hiểu theo phương thức hành trả của PG mặc dầu phương thức này chưa được pháp lý thế gian nhìn nhận”.
Đó là quyền hạn được minh định trong Hiến pháp mà không ai có thể ngăn chặn chúng ta đòi hỏi.
Vấn đề thượng Giáo kỳ được đặt ra trong ý niệm của chúng ta, một ý niệm được thoát thai từ tinh thần đạo pháp, từ ý thức về quyền hạn tự do tín ngưỡng của con người.
Có những điều mà tập quán của những tôn giáo nhập thế thừa nhận, có những điều mà luật pháp của nhiều quốc gia nhìn nhận nhưng xét không phù hợp với đời sống tư tưởng của Phật tử, trở ngại cho việc hành trì đạo pháp của chúng ta, thì chúng ta với quyền hạn tự do tín ngưỡng phải có của một con người, chúng ta phải gạt bỏ phải đòi hỏi, miễn là không vi phạm đến quyền tự do căn bản của người khác, không vi phạm đến trật tự đương nhiên của xã hội.
Đó là tính cách hợp lý của nguyện vọng chúng ta.
Đối với vấn đề bình đẳng tôn giáo:
Đối với Thiên Chúa giáo, không thể đặt họ vào vị trí ưu tiên viện lẽ là một tôn giáo quốc tế có một cơ cấu truyền giáo mạnh mẽ uy quyền để được hưởng một quy chế biệt lập.
Phải nhìn nhận ở giá trị tinh thần, ở tính cách khoa học và hiệu lực giáo hóa của tôn giáo đó trong xã hội.
Đừng nhìn tôn giáo theo quan điểm chính trị, đừng liên hệ lý thuyết tôn giáo qua lý thuyết chính trị, nhất là một tôn giáo từ xưa không tự liên hệ mình với chính trị như Phật Giáo, mà chỉ nhận xét Phật Giáo qua ý thức hệ thuần túy tôn giáo.
Và Phật Giáo đòi hỏi bình đẳng tôn giáo đứng trên quan điểm này.
Đó là điểm dị động giữa Phật giáo và Chính phủ.
Đối với vấn đề tự do truyền giáo và chấm dứt bắt bớ:
Vấn đề tự do truyền giáo, hành giáo, nói về phương diện lý thuyết tức là hủy bỏ các thủ tục pháp lý phiền phức trong các cuộc hội họp tôn giáo, hay tự xuyên tạc các cuộc hội họp tôn giáo và mục đích chính trị, rằng buộc, kiềm chế việc phát triển cơ sở tôn giáo và về mặt thực tiển xã hội, phá bỏ những tệ nạn lợi dụng chức vị cầm quyền của những kẻ thiên kiến để ngấm ngầm đe dọa Phật Tử, một tình trạng rất phổ biến ở Tỉnh nhà.
Đối với vấn đề bồi thường và truy tố kẻ giết hại Phật Tử tại đài phát thanh Huế:
Vấn đề này, trên phương diện tinh thần, chúng ta đòi hỏi chính quyền phải nhìn nhận và chịu trách nhiệm về hành vi sát hại của cán bộ chính phủ. Chúng không đòi hỏi phải hà khắc xử trí mà chỉ đòi hỏi không che dấu đổ lổi cho kẻ khác trong lúc chính sự việc xảy ra giữa thanh thiên bạch nhật, quá sáng tỏ mà sự che dấu và đổ lổi cho người khác tức là dung túng những hành vi kỳ thị tôn giáo.
Đừng vì uy quyền cá nhân của những phần tử Thiên Chúa giáo mà miệt thị quần chúng Phật Tử.
Những lời lẽ trên đây, giải thích bằng những lời thiết tha, với tinh thần nóng hổi, nhất là những e dè sợ sệt trước hàng trăm nhân viên công an mật vụ cao cấp trước hàng ngàn hội hữu đã gây niềm tin tưỡng và ý chí phụng sự đạo pháp, tin tưởng ở chính nghĩa đấu tranh mà chúng ta nhận thức như những lý tưởng cao đẹp nhất của con người.
Tâm niệm thành thực trên đã có một sức truyền cảm sâu xa…
DIỄN BIẾN ĐẤU TRANH
Ngày 28-5-1963, một đoàn Huynh trưởng GĐPT được phái mang tài liệu ra Gio Linh bị cảnh sát chặn bắt tại Đông Hà.
Số Huynh trưởng này được dẫn về Ty vào lúc 12 giờ, Thượng tọa Đôn Hậu được phi báo liền đưa thư phản kháng lên tòa Tỉnh trưởng Quảng Trị.
Nội dung thư phản kháng này tỏ rõ cho chính quyền biết rằng: việc bắt giữ các Phật tử trong lúc hành đạo này trái với Hiến pháp, vi phạm quyền tự do tín ngưỡng và can thiệp vào các việc làm nội bộ của các hiệp hội, hơn nữa trong tình trạng đấu tranh của PG là một hành vi đàn áp Phật giáo mà chính quyền phải chịu trách nhiệm về hậu quả của sự bắt bớ này.
Tiếp đó vào khoảng 2 giờ chiều ông Lý Đình Hiệu chánh văn phòng sự vụ tỉnh tòa, xuống chùa Tỉnh hội yết kiến Thượng tọa Đôn Hậu.
Ông Hiệu viện cớ bắt giữ:
1/ Bức thư của Đ/h Trưởng Ban Hướng Dẫn triệu tập đông đảo đoàn sinh về chùa mà không báo tin cho chính quyền, như vậy vi phạm sắc luật số 10 về hội họp.
2/ Những văn kiện các HTr mang đi không có sự kiểm duyệt của chính quyền.
Đối với 2 điểm này, Thượng tọa Đôn Hậu xác nhận:
Văn thư triệu tập đoàn sinh GĐPT về viếng thăm quý thầy tuyệt thực và tham dự lễ cầu nguyện là do thi hành theo mệnh lệnh của Thượng tọa, đối với đạo luật số 10 đạo luật đó không thể sử dụng như một biện pháp pháp lý để ngăn chặn sự đề đạt nguyện vọng chính đáng của Phật giáo đồ. Chính Thượng tọa cũng không muốn bị ràng buộc bởi sắc luật này.
Đối với các văn kiện lưu hành, Thượng tọa cho biết trong tình trạng đấu tranh của Phật Giáo, tiếng nói của Phật giáo đồ phải được đạo đạt thẳng lên chính quyền mà không phải qua một cơ quan kiểm duyệt nào khác.
Lấy ví dụ, một người dân muốn khiếu nại một việc oan ức lên một cơ quan công quyền, có ai phải bắt họ phải đem đến các nhà chức trách kiểm duyệt trước không?
Biện pháp kiểm duyệt mà chính quyền đề ra chỉ là một phương thức ngăn chặn tiếng nói của PG mà thôi, nên không thể bắt buộc Phật giáo chấp nhận thủ tục đó được trước những luận cứ thẳng thắn trình bày dã tâm của chính quyền, tố cáo sự đàn áp dựa vào văn bản pháp luật quốc gia, những mãnh tâm khủng bố dựa vào những ngụy trang dân chủ, vị này chỉ biết xác nhận và yêu cầu Thượng tọa:
1/ Thông báo cho chính quyền về lễ cầu nguyện cho 5 nguyện vọng ngày 1-6-63 để chính quyền hợp thức hóa trên phương diện pháp lý.
2/ Cử đại diện của Tỉnh hội nhận lãnh các Phật tử bị bắt tại Đông Hà.
Thượng tọa chấp nhận lời yêu cầu của vị đại diện ông Tỉnh trưởng.
Về phía các Phật tử bị bắt giữ, tất cả đều biểu lộ tinh thần nhất trí, không nao núng trước áp lực của chính quyền. Tất cả các anh em đều từ chối không ăn uống cho đến khi trả tự do.
Được phóng thích các Phật tử này đòi chính quyền phải trả đủ số tài liệu mang theo, và nếu tịch biên phải ghi lập biên bản để các Phật tử mang đệ trình lên ban chỉ đạo. Thái độ quyết liệt này của anh em chỉ cốt cáo giác những việc làm bất hợp pháp của chính quyền.
Chính sau này, những lời cam kết trước anh em cũng bị xem rẽ, nhất là họ đã hứa trước đạo hữu Phó hội trưởng là sẽ trả lại cho Tỉnh hội.
Với Ban Hướng Dẫn, khi được tin đoàn công tác trên bị bắt, liền cử một phái đoàn khác do anh Lê Văn Huệ hướng dẫn, mang các tài liệu đó về cho các chi hội, Ban Hướng Dẫn không chịu nhường bước trước các thủ đoạn gian manh, cố dìm giữ phong trào tranh đấu bằng cách ngăn chặn sự lưu hành các thông tư tài liệu về các chi khuôn, bưng bít tinh thần hội viên ở nơi xa xôi.
Nhờ tinh thần tích cực của các anh em, không sợ tù tội, mà kết quả ngày hôm sau có hơn 10.000 hội viên đoàn sinh GĐPT triệu tập các miền quê xa xôi về tham dự lễ cầu nguyện và biểu tình của Phật đồ.
LỄ CẦU NGUYỆN VÀ CUỘC BIỂU TÌNH TUẦN HÀNH.
Chiều ngày 31-5-1963, Đoàn sinh GĐPT và Hội hữu các khuôn hội miền xa đều về tập trung tại chùa Tỉnh hội quán, nhiều tin tức dọa dẫm được đối phương tung ra để làm dao động tinh thần, nào là Việt cộng lợi dụng cơ hội lẻn về ném lựu đạn, nào là một số thanh niên du đãng hóa trang làm Phật Tử xen vào quấy rối v.v…
Công việc trật tự và bố phòng được tăng cường. Mọi kế hoạch đối phó đều được dữ liệu và báo trước cho các Phật Tử đang tá túc trong chùa.
Tối hôm đó có gần 5.000 người tụ họp trước sân để nghe thuyết trình về 5 nguyện vọng của Phật Giáo. Sau cuộc nói chuyện 2 em Phật Tử: Lê Văn Huệ và Hoàng Như Đạo xin tuyệt thực để noi gương quý Thầy và nguyện tranh đấu đến cùng cho 5 nguyện vọng tín ngưỡng.
Tinh thần đấu tranh đó được đề cao và được xem như những nghĩa cử hy sinh. Sáng ngày 1-6-63, hội viên và đoàn sinh các nơi tiếp tục kéo đến, ước lượng trên 10.000 người, tập trung tại bãi cỏ trước chùa Tỉnh Hội. Tại đó một lễ đài được thiết lập để quý Thầy phát nguyện tuyệt thực.
Buổi lễ tổ chức rất trọng thể và có một tác dụng sâu xa. Cảm động nhất là những lời thề nguyện sắc son của quý thầy, nguyện tuyệt thực để đấu tranh cho nguyện vọng mà mỗi lời nói được tâm niệm như những di chúc cuối cùng.
Tất cả hội viên, tín đồ đều thương xót quý Thầy cho nên khi quý Thầy đại diện cho Phật Giáo đồ đem bản kiến nghị đến tòa Tỉnh trưởng để nhờ truyền đạt, thì tất cả Phật Tử hàng ngũ chỉnh tề kéo theo sau, biến thành một cuộc biểu tình tuần hành vĩ đại, mà biểu ngữ duy nhất là yêu cầu chính phủ giải quyết 5 nguyện vọng của Phật giáo đồ.
NHỮNG TRỞ NGẠI BẤT NGỜ
Khi đoàn biểu tình sắp xuất phát, thì được tin các ngã đường quanh tòa hành chánh đều bị dây kẽm gai ngăn chặn và có lính phòng thủ. Trước tin đó, thầy Minh Đài phụ trách kế hoạch, cho một số Phật Tử trang bị kềm búa để khi cần, phá hàng rào dây kẽm gai lấy lối đi.
Thật ra việc dùng dây kẽm gai, chính quyền chỉ quyết phòng vệ tòa Thị trưởng, đề phòng những sự báo động cướp chính quyền, chứ không có ý định ngăn chặn các Phật Tử đi biểu tình.
Số Phật tử trang bị kềm búa nói trên, hiên ngang mở lối cho đoàn biểu tình, có một vài hành động hung hăng (hành hung một số người chực nhiếp ảnh) đã là đầu đề cho các chiến dịch xuyên tạc tinh thần bất bạo động của Phật Giáo mà ông Tỉnh trưởng luôn luôn đã kích về sau.
Trong cuộc tuần hành, đoàn biểu tình đã phải đi vòng quanh thị xã trước khi về tập trung tại ngã ba bưu điện, chổ đi vào phía trước tòa Tỉnh trưởng.
Hai vụ phó Tỉnh trưởng thay mặt ông Tỉnh trưởng ra tiếp quý Thầy và hứa xin đề đạt nguyện vọng của Phật giáo đồ lên Tổng thống.
Sau đó quý Thượng tọa hướng dẫn đoàn biểu tình trở về chùa Hội Quán
Một giờ sau, chiếc xe jeep-wagon đưa quý Thầy : Thích Lương Bật và thầy Thích Ân Cần cùng hai em Huệ, Đạo lên tại khu đất gần công trường ,và anh em trật tự viên đã che trại cho quý Thầy tuyệt thực .
Địa điểm này, sáng hôm sau đã bị dây kẽm gai bọc kín, lính võ trang canh gác nghiêm ngặt, tuyệt đối không cho ai vào kể cả những Phật tử chịu trách nhiệm phục dịch cho quý Thầy trong khuôn viên tuyệt thực.
